ಸಂತ ಜನಾಬಾಯಿ

ಸಂತ ಜನಾಬಾಯಿಯವರು ಅವರ ಅಭಂಗದಲ್ಲಿ ತಮ್ಮ ನಾಮ "ದಾಸಿ ಜನೀ", "ನಾಮದೇವಕಿ ದಾಸೀ" ಮತ್ತು "ಜನೀ ನಾಮಯಾಚೀ" ಹೀಗೆ ಬರದಿದ್ದಾರೆ. ಅವರು ಸಂತ ನಾಮದೇವರ ಮನೆಯ ದಾಸಿಯ ರೂಪದಲ್ಲಿ ಹೇಗೆ ಬಂದಳು? ಈ ವಿಷಯ ತಿಳಿಯಲು ಕೇವಲ ಹತ್ತು-ನ್ನೆರೆಡು ಪಂಕ್ತಿಯಲ್ಲಿ ನೋಡಲು ಸಾಧ್ಯವಿದೆ. ಆದರೆ ತಮ್ಮ ದಾಸ್ಯತ್ವದ, ತಮ್ಮ ಶೂದ್ರ ಜಾತಿಯ ಅಷ್ಟೆ ಅಲ್ಲ ಮತ್ತೆ ಅವರ "ಸ್ತ್ರೀತ್ವದ" ಅನುಭವ ವ್ಯಕ್ತ ಮಾಡುವಂತಹ ಅನೇಕ ಅಭಂಗ ಅವರಿಗೆ ಸ್ವತಃ ತಿಳಿದಿವೆ ಮತ್ತು ಅವರು ಅದನ್ನು ತಮ್ಮ ಶಬ್ದದಲ್ಲಿ ವ್ಯಕ್ತವನ್ನೂ ಮಾಡಿದ್ದರೆ. ವಿಠ್ಠಲನನ್ನೇ ಮಾತಾಪಿತಾ ಮತ್ತು ಅನೇಕ ಪ್ರಸಂಗದಲ್ಲಿ ಮಿತ್ರ, ಘನಿಷ್ಠ ಮಿತ್ರ ಸಂಭೋದಿತ ಮಾಡುವ ಸಂತ ಜನೀ-ವಿಠ್ಠಲನ ಜೊತೆ ನಡೆದ ಸಂವಾದವು ಅವರ ಅನೇಕ ಮನೋಭಾವನೆ ಅಭಂಗದಲ್ಲಿ ಕಾಣಿಸುತ್ತದೆ.

ಜನಾಬಾಯಿ ಗಂಗಾಖೆಡ ಊರಿನಲ್ಲಿ ವಾಸಿಸುವವರು, ಶೂದ್ರ ಜಾತಿಯ ಭಕ್ತ "ದಮಾ" ಎಂಬುವನ ಪುತ್ರಿ. ಅವರ ಜಾತಿಯ ಉಲ್ಲೇಖವನ್ನು ಅವರದೆ ಆದ ಅನೇಕ ಅಭಂಗದಲ್ಲಿ ಮಾಡಿದ್ದಾರೆ. ಜನಾಬಾಯಿ ಐದು ವರ್ಷದವಳಿದ್ದಾಗ, ಅವರ ತಾಯಿಯ ನಿಧನವಾಯಿತು. ದಮಾಗೆ ಕನಸು ಕಾಣಿಸಿತು ಮತ್ತು ಅದರ ದೃಂಷ್ಟಂತಾನುಸಾರ, ವಿಠ್ಠಲ ಭಕ್ತ ಮತ್ತು ಪಂಢರಪುರದಲ್ಲಿ ನಿವಾಸ ಮಾಡಿದವರು, ದರ್ಜಿ ಜಾತಿಯ ದಾಮಾಶೆಟ್ಟಿಯ ಹತ್ತಿರ ತಮ್ಮ ಚಿಕ್ಕ ಜನೀಯನ್ನು ಬಿಟ್ಟು ದಮಾ ಹೋದರು. ದಾಮಾಶೆಟ್ಟಿಯ ಸಂಪೂರ್ಣ ಪರಿವಾರ ಭಗವಂತನ ಭಕ್ತರಿದ್ದರು. ಪಂಢರಪುರದ ಕೇಶಿರಾಜನ ಪೂಜೆ ಅಲ್ಲಿ ನಡೆಯುತ್ತಿತ್ತು.ಅವರ ಪುತ್ರ ನಾಮದೇವನು ಎಂಥಾ ವಿಠ್ಠಲಪ್ರೇಮಿ ಇದ್ದನು ಎಂದರೆ ವಿಠ್ಠಲನನ್ನೇ ತನ್ನ ಮಿತ್ರನೆಂದು ತಿಳಿದಿದ್ದನು.

ಹೀಗೆ ನಾಮದೇವರ ಪರಿವಾರದಲ್ಲಿ ಜನಾಬಾಯಿ ಆಶ್ರಿತಳಾಗಿದ್ದಳು. ಜನೀಯವರ ತಾಯಿ ಮೊದಲೇ ಸ್ವರ್ಗ ಸೇರಿದ್ದರು, ಈಗ ಅವರ ತಂದೆಯು ರಾಮ-ರಾಮ ಹೇಳುತ್ತ ಅವರೂ ಹೋದರು. ಈ ಅನಾಥ ಪರಿಚಯವು ಜನಾಬಾಯಿಯ ಅಭಂಗದ ಪದ-ಪದಗಳಲ್ಲಿ ವ್ಯಕ್ತವಾಗಿದೆ.

ತಂದೆ ತೀರಿದರು ತಾಯಿ ತೀರಿದಳು, ನನ್ನ ಸಂಭಾಳಿಸಿದರು ವಿಠ್ಠಲ. ಹರಿಯೇ ನನ್ನವರು ಯಾರು ಇಲ್ಲ, ನನ್ನ ಸ್ಥಿತಿ ಹೀಗಿದೆ.ಹೀಗೆ ಕಲ್ಪನೆ ಮಾಡಿ ಜನಿ ವಿಠ್ಠಲನಿಗೆ ವಾರ್ತೆ ಕಳುಹಿಸುತ್ತಿದ್ದಳು. ಎಲ್ಲರ ಮಿತ್ರ, ಪರಮೇಶ್ವರ ಮಾಯೆಯ ಆಧಾರ ತೆಗೆಯುವ ಮಾನಿಸಿಕತೆ ಈ ಅಭಂಗದಲ್ಲಿದೆ.ಜನಾಬಾಯಿ ಆಶ್ರಿತಳಾಗಿದ್ದರೂ, ಅವಳು ದಮಾಶೆಟ್ಟಿಯ ಪರಿವಾರದಲ್ಲಿ ಒಂದಾಗಿದ್ದಳು. ಅವಳ ಮೇಲೆ ವಿಠ್ಠಲನ ಸರದ ಕಳ್ಳತನದ ಆರೋಪವಾದಾಗ, ಆ ಪೂಜಾರಿಯೂ ಹೇಳುತ್ತಾರೆ, "ಅರೇ ದರ್ಜಿಯ ಮಗಳೇ, ನೀನು ತಗೊಂಡು ಹೋಗಿರುವ ಹಾರವನ್ನು ನನಗೆ ಹಿಂತಿರುಗಿಸು".

ನಾಮದೇವರ ಮನೆಯಲ್ಲಿ ಇರುವಾಗ ಆ ದಾಸಿಯ ಸಂಸಾರ ಎಷ್ಟು ಇರಬಹುದು? ಅಂಗಳ, ಹಿತ್ತಲು, ಪಾಕಶಾಲೆ, ವಸ್ತುಗಳ ಗೋದಾಮು ಇದರ ಸೀಮೆಯಲ್ಲಿಯೇ ಇರುತ್ತಿದ್ದಳು. ಶರೀರದಿಂದ ಸೀಮಿತವಾದ ಸಂಸಾರದಲ್ಲಿ ಇರುವಾಗಲೂ ಜನಿ ಮನಸ್ಸಿನಿಂದ ಅಸೀಮ ಪಾರಮಾತ್ಮದಲ್ಲಿ ಇರುತ್ತಿದ್ದಳು. ಅವನ ಸ್ವರೂಪ ತಿಳಿದುಕೊಳ್ಳಲು ಪ್ರಯತ್ನ ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದಳು. ತುಳಸಿ ವೃಂದಾವನ, ಅಂಗಳ, ದೊಡ್ಡ ಗಡಿಯಾರ, ಹಿಟ್ಟು, ಗೊಬ್ಬರ ತರುವ ಕೋಣೆ ಇಂತಹ ಸ್ಥಳಗಳ ಉಲ್ಲೇಖ ಈ ಅಭಂಗದಲ್ಲಿ ಸಿಗುತ್ತದೆ. ಈ ಎಲ್ಲ ಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿ ಪ್ರಭು ಯಾವಗಲೂ ಅವರ ಜೊತೆ ಇದ್ದರು. ಅವರು ಕೊಣೆಯಲ್ಲಿ ಅವರ ಜೊತೆಗೆ ಹಿಟ್ಟನ್ನು ಬೀಸುತ್ತಿದ್ದರು, ಗೊಬ್ಬರ ಹಾಕುತ್ತಿದ್ದರು, ಅಂಗಳ ಸ್ವಚ್ಛಮಾಡಿ ರಂಗೋಲಿ ಹಾಕುತ್ತಿದ್ದರು. ಹೀಗೆ ಮನೆಯ ಸೀಮೆಯಲ್ಲಿ ಅದೇ ಅನಂತ, ಅಸೀಮ ಪರಮೆಶ್ವರನನ್ನು ಅವರು ಕರೆಯುತ್ತಿದ್ದರು. ಮನೆಯಲ್ಲಿ ಕಷ್ಟ ಸಹಿಸಿ, ದಾಸಿಯಾಗಿ ಕೆಲಸ ಮಾಡಿ ಅವರು ಮನಸ್ಸಿನಿಂದ ಆಧ್ಯಾತ್ಮಿಕ ಮತ್ತು ಪಾರಮಾರ್ಥಿಕ ಉನ್ನತಿ ಮಾಡಿಕೊಂಡರು.

ಪೂರ್ವ ಜನ್ಮದ ಸಂಚಿತ, ದಾಮಾಶೆಟ್ಟಿಯ ಮನೆಯ ಭಕ್ತಿಯ ವಾತಾವರಣ ಮತ್ತು ನಾಮದೇವ ಆದಿ ಸಂತರ ಆಧ್ಯಾತ್ಮಿಕ ಸಂಸ್ಕಾರ ಇವೆಲ್ಲ ಕಾರಣದಿಂದ ಭಕ್ತ ದಾಸೀಜನಿ "ಸಂತ ಜನಾಬಾಯಿ" ಆದರು, ಅವರು ಒಂದು ಅಭಂಗದಲ್ಲಿ ಹೀಗೆ ಹೇಳುತ್ತಾರೆ, ವಾಮಸತ್ಯ ಎರಡು ಕಡೆಯಲ್ಲಿ ಕಾಣಿಸಿತು-ಕೃಷ್ಣನ ಸ್ವರೂಪ, ಮೇಲೆ-ಕೆಳಗೆ ಎಲ್ಲಿ ನೋಡಿದರೂ, ನಲ್ಕೂ ಕಡೆಯಲ್ಲಿ ಕಾಣಿಸಿದರು ಹರಿ. ಎಲ್ಲ ಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿ ಪೂರ್ಣಕಲಾ, ಜನಿದಾಸಿ ನೋಡಿದಳು ಕಣ್ಣಿನಿಂದ. ಎಲ್ಲ ಕಡೆಯಲ್ಲಿ ಪರಮೇಶ್ವರ ಕಾಣಿಸಿದರು, ಇಷ್ಟು ಅವರ ಮನಃಚಕ್ಷು ವಿಶಾಲವಾಗಿದೆ. ಪರಮಾತ್ಮನ ಪೂರ್ಣಕಲೆಯು ಅವರಿಗೆ ತಿಳಿದಿದೆ. ಅಭಂಗದಲ್ಲಿ ಪೂರ್ಣಕಲಾ ಶಬ್ದದ ಪ್ರಯೋಗ ಮಾಡಿ ಸಂಪೂರ್ಣ ಉಪನಿಷತ್ತುಗಳು ತತ್ವಜ್ಞಾನ ಅವರು ಒಂದು ಶಬ್ದದಲ್ಲಿಯೆ ಹೇಳಿದರು.